Verdwenen wandelpaden in Flevoland

De afgelopen veertig jaar is in Nederland een uitgebreid netwerk van lange afstand-wandelpaden (LAW’s) ontstaan. Deze paden zijn er in soorten en maten. In Flevoland kennen we op het moment alleen het Pionierspad, een met wit-rode markeringen uitgezet pad van Steenwijk naar Muiden, dat in 2004 werd uitgezet als opvolger van het oude Flevopad. Met de introductie van het Pionierspad nam het Wandelplatform LAW (nu Wandelnet) afscheid van enkele oude trajecten van het Flevopad en de regionale paden, die voordien ook wel Flevosporen werden genoemd. Na 2004 heeft het voormalige Flevolands Bureau voor Toerisme (FBT) nog geprobeerd om het randmerentraject van het Flevopad met nieuwe markeringen en een website beloopbaar te houden, maar na het faillissement van het FBT verdween deze website na enkele jaren weer uit de lucht. Sindsdien rest de lange afstandswandelaar rest enkel nog het Pionierspad, dat na twaalf jaar ook weer aan een opfrisbeurt toe is.

Wandelpaden in Nederland
Oudste_LAW_ANWBDe geschiedenis van de wandelpaden in Nederland gaat inmiddels al honderd jaar terug. In 1914 nam de ANWB de eerste bondswandelweg, van Amsterdam naar Arnhem, in gebruik. Er volgden meer routes met eigen gidsen en eigen markeringen. In 1939 had de ANWB ca. 3000 kilometer wandelpaden in beheer. Na de Tweede Wereldoorlog raakte het netwerk in onbruik en in 1954 werd besloten de bewegwijzering van de paden te verwijderen. Een mogelijke verklaring voor de teruglopende belangstelling voor de wandelroutes is de toenemende populariteit van de auto als middel om uitstapjes te ondernemen. Ook de herinnering aan de oorlogstijd waarin velen noodgedwongen flinke afstanden te voet moesten afleggen, lag toen nog vers in het geheugen.

In de jaren zeventig maakte de belangstelling voor het lange afstand-wandelen weer toe. Een kleine groep Nederlanders was gewend in het buitenland trektochten te maken, met name leden van bergsportverenigingen. Zij wilden de wandelvakanties in het buitenland ook wel eens afwisselen met tochten in eigen land. Het bleek echter niet eenvoudig om een aantrekkelijke route in Nederland te vinden. De langere routes hadden doorgaans een tijdelijk karakter. Ze werden opgezet en verdwenen weer door het ontbreken van een organisatie die zorgde voor het onderhouden van de paden. Eén van de twee ontwerpsters van het Pieterpad, Toos Goorhuis, kwam op de gedachte de route te maken, omdat ze zo jammer vond dat je voor het maken van een lange wandeltocht naar het buitenland moest. De Britse Ramblers Association en de Franse Grande Randonnees waren lichtende voorbeelden voor Toos Goorhuis en Bertje Jens om het Pieterpad te ontwikkelen.

Flevoland als pionier
Om wandelpaden te ontwikkelen en te onderhouden was organisatie nodig. Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het NIVON deed het gewest Noord de moederorganisatie een wandelpad cadeau: een 110 kilometer lang wandelpad tussen de NIVON-natuurvriendenhuizen in Noordlaren en Havelte. Later werd dit NIVON-pad omgedoopt tot het Drenthepad.

Een andere pionier op het gebied van lange afstand-wandelpaden was de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP). De hoofddirecteur van de RIJP, prof. Roel van Duin had tijdens een dienstreis wandeltrails gezien in Amerika. Daarop gaf Van Duin aan zijn medewerker Frits Zuydgeest de opdracht dergelijke wandelpaden uit te zetten in de nieuwe polder Oostelijk Flevoland. De wandelpaden, die de naam Flevospoor kregen, waren bedoeld om de diversiteit van de polders tot uitdrukking brengen en moesten bij voorkeur lopen over onverharde paden. Daarbij was het ook de bedoeling dat deze Flevosporen in de toekomst zouden aansluiten bij een nog te realiseren nationaal net van lange afstand-wandelpaden en vervolgens op een Europees net, zodat wandelaars vanuit Noorwegen via Flevoland naar de Middellandse Zee zouden kunnen wandelen.

Op 3 mei 1974 werd met een wandeling in het Bremerbergbos het eerste Flevospoor, van Ketelhaven via de bossen langs de randmeren tot Harderhaven, in gebruik genomen. ‘Een wandelroute voor de stoere wandelaars, die niet bang zijn voor een ruig terrein’, zo typeerde Cultuurrijp, het personeelsblad van de Rijksdienst het nieuwe wandelpad. Wie over het 35 kilometer lange wandelpad liep, ‘komt door bossen en grienden, langs het vogelreservaat en landbouwgronden.’ In de toekomst wordt het spoor nog langer, helemaal door Zuidelijk Flevoland, was de belofte die de RIJP bij de opening uitsprak. Na het traject Harderhaven-Ketelhaven kwamen ook de trajecten Ketelhaven-Lelystad, Lelystad-Harderhaven, Lelystad-Kamperhoek en Lelystad-Zeewolde gereed, zodat er een netwerk van wandelpaden van in totaal 120 kilometer ontstond op de bodem van de voormalige Zuiderzee.

IMG_6887 FlevospoorAanvankelijk werden de Flevosporen gemarkeerd met paaltjes waarop blauwe plastic bordjes in de vorm van een driehoek waren bevestigd. Al snel bleek echter dat dit geen duurzame oplossing was en werden de markeringen vervangen door ronde palen met een schuin afgezaagde kop, waarop groene ijzeren schildjes met het Neptunusteken werden bevestigd. Heden ten dage kan men deze Flevospoormarkeringen hier en daar nog in het veld terugvinden. Om vanwege het verdwijnen van paaltjes de routes beloopbaar te houden besloot de RIJP ook beschreven routes samen te stellen met kaartjes en informatie over openbaar vervoer, horeca en overnachtingsmogelijkheden.

Flevo-Schoklandpad en Flevopad
Om het gewenste nationale netwerk van wandelpaden te realiseren, nam de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders samen met het NIVON, wandelbonden, de Nederlandse Jeugdherberg Centrale (NJHC), de Nederlandse Toeristen Kampeer Club (NTKC), het IVN, Staatsbosbeheer, de ANWB en het ministerie voor Cultuur Recreatie en Maatschappelijk Werk (CRM) het initiatief voor het oprichten van één organisatie die als aanspreekorgaan kon dienen voor de ontwikkeling van lange afstand wandelroutes. Dit werd de Stichting Lange Afstand-Wandelpaden (SLAW, nu Wandelnet), opgericht in 1980.

Onder de hoede van de SLAW werd in 1984 het Flevo-Schoklandpad uitgezet, als onderdeel van de wandelroute LAW-1 (Lauwersoog-Bergen op Zoom). Het pad verbond de NIVON-Natuurvriendenhuizen in Havelte (Drenthe) en Lage Vuursche (Utrecht) met elkaar en liep door Flevoland via Kraggenburg, Schokland, de Ketelbrug, Lelystad, Zeewolde en de Stichtse Brug. In het routeboekje werd ook de randmerenvariant beschreven. De routes werden in het veld voorzien van de voor de LAW’s karakteristieke wit-rode markeringen.

Flevo Schoklandpad kleinDe Flevosporen vanuit Lelystad naar Ketelhaven en Harderhaven werden in een afzonderlijke brochure beschreven en als regionale paden voorzien van geel-rode markeringen. Volgens Jan Vukkink (Leidsche Courant, 2 februari 1985) zouden de routes ‘een uitmuntende gelegenheid bieden kennis te maken met de polder. Wie (een gedeelte van) het Flevospoor loopt, zal ontdekken dat de polder heel wat meer is dan een grotendeels kale vlakte met hier en daar een boerderij en verder een handjevol steden en dorpen. (…) Nu eens loopt men door een van de woonkernen, dan weer in het grootschalige landbouwgebied, de wat intiemere fruitteeltgebieden of in een bos. Fazanten, blauwe reigers, torenvalken en bruine kiekendieven zal de wandelaar vrijwel zeker te zien krijgen en wanneer hij wat geluk heeft zal het Flevospoor hem ook een “ontmoeting” met een ree brengen.’

Flevopad gids kleinIn 1993 was het Flevo-Schoklandpad aan een revisie toe. Het Flevopad, dat Steenwijk en Muiden met elkaar verbond, kende door Oostelijk en Zuidelijk Flevoland twee routes: een hoofdroute langs Lelystad, de Oostvaardersplassen en door Almere en een randmerenroute. Ook werden in de gids de twee oude Flevosporen Lelystad-Harderhaven en Lelystad-Dronten opgenomen, die met geel-rode wegwijzers waren gemarkeerd. Toen in 2004 met de ontwikkeling van het Pionierspad werd gekozen voor een tracé dat veel leek op het oude Flevo-Schoklandpad, raakten de Flevosporen en ook het Flevopad Almere-Lelystad in onbruik. Het randmerentracé werd opnieuw beschreven en gemarkeerd, maar is na enkele jaren eveneens in de vergetelheid geraakt. De wandelbond KNBLO-NL heeft in 2008 nog een laatste poging gedaan om de oudste moderne wandelpaden van Nederland onder de aandacht te brengen, geslaagd is deze poging niet. Zowel de routemarkeringen als het gidsje voldoen niet aan de standaarden die voor een goede routebeschrijving gelden.

Nieuwe beschrijvingen
Her en der zijn in het veld nog markeringen te vinden van de oude wandelpaden. Door veranderingen in het veld zijn veel plaatsen de oude beschrijvingen onbruikbaar geworden. Desondanks wil ik proberen de oude wandelpaden uit de vergetelheid te halen. Als eerste heb ik onlangs een nieuwe beschrijving gemaakt van het Flevospoor Lelystad-Harderhaven. Op sommige plaatsen (zoals in het Larserbos en het Harderbos) moet ik nog eens terug om betonfietspaden te vervangen door onverharde trajecten, dus de route is nog werk in uitvoering. In een later stadium wil ik ook nagaan in hoeverre de in 2005 beschreven en gemarkeerde randmerenroute Harderhaven-Ketelhaven nog bruikbaar is. Met de huidige digitale technieken is het mogelijk om mooie routekaartjes te maken en GPS-bestanden via internet aan te bieden.

Bronnen:

  • Paul Bassant, De opkomst van het lange afstand wandelen in Nederland tussen 1980 en 2010. Masterscriptie Erasmus Universiteit Rotterdam, 2012.
  • Oostelijk van de Knardijk. De inrichting en ontwikkeling van Oostelijk Flevoland in de jaren 1957-1980. Den Haag: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders, 1982.
  • Nieuwe Leidsche Courant, 30 juli 1974.
  • Leidsche Courant, 2 februari 1985.
  • Het Flevo-Schoklandpad. Wandelen door het nieuwe land. Stichting Lange-Afstandswandelpaden, 1984.
  • Flevopad. Wandelen door het nieuwe land. Stichting LAW 1993.
  • Pionierspad : Wandelen op de bodem van de zuiderzee. Wandelplatform – LAW, 2004.
Advertenties

Een Reactie op “Verdwenen wandelpaden in Flevoland

  1. Pingback: Te voet langs de Hanzelijn en over het Flevopad van Dronten naar Harderwijk - Henk-Jan van der Klis·

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s