Sporen van een tsunami

Rondwandelen door Lissabon (1)

Rossio

In maart 2017 was ik samen met Brigitte een week in Lissabon. Zelf had ik de stad al eens in 1989 bezocht, voor Brigitte was het de eerste keer. Natuurlijk is er in bijna dertig jaar in een stad het nodige veranderd, maar bij Lissabon vallen vooral de constanten op. Een daarvan is de verwaarlozing van gevels. Toen ik destijds samen met mijn reisgenoot neerstreek bij Pasteleria Suiça op het Rossioplein gebeurde er iets bijzonders. Ineens kwam er van een aangrenzend pand wat puin naar beneden en werd een omstander geraakt. Dit vallend puin was natuurlijk niets bij wat de stad ruim 250 jaar geleden overkwam.
In alle toeristische gidsen wordt stilgestaan bij de aardbeving die de stad in 1755 trof. Aan deze ramp heeft het hedendaagse Lissabon de ruime straten in het lage deel van de stad (Bairro Baixo) te danken. De vooruitziende blik van Marquis de Pombal zorgt er nu voor dat de straten in het centrum breed genoeg zijn voor het hedendaagse verkeer. Wil je sporen terugvinden van de ramp die de stad trof, dan moet je het hogerop zoeken. Je kunt daarvoor een historische tram of de lift van Santa Justa nemen.

Castelo de São Jorge

Vloedgolf
Wat gebeurde er nu op 1 november 1755? Om 9.40 uur, juist op het moment dat de kerken vanwege de kerkelijke feestdag (Allerheiligen) vol zaten met gelovigen, begon de beving. Ongeveer 200 kilometer ten zuidwesten van de Cabo de São Vincente vond in de Atlantische Oceaan een beving plaats van circa 9 op de schaal van Richter. Omdat de gewelven van de kerken instortten werden vooral veel kerkgangers dodelijk getroffen. De beving die ongeveer zes minuten aanhield veroorzaakte grote kloven in de stadskern, tot vijf meter breed. De overlevenden vluchtten naar de dokken aan de Taag in de hoop daar veilig te zijn. Ze zagen hoe het water uit de riviermonding zich terugtrok en dat verloren lading en scheepswrakken weer zichtbaar werden. Dieren sloegen ook op de vlucht, naar hoger gelegen delen van de stad. Mensen die dachten de ramp te hebben overleefd werden vervolgens overspoeld door een enorme vloedgolf die de haven en het laatste deel van de stad totaal verwoestte. In de hoger gelegen delen van de stad braken branden uit, veroorzaakt door brandende kaarsen. Naar verluid zijn er vielen er in Lissabon enkele tienduizenden doden te betreuren.
Niet alleen Lissabon werd getroffen. Ook in de Algarve was de schade groot. De aardbeving was voelbaar in heel Europa en de tsunami bereikte niet alleen de kusten van Europa en Noord-Afrika, maar was ook merkbaar in het Caraïbisch gebied.

Convento da Ordem do Carmo

Schone lei
Wie op zoek wil naar de sporen van de aardbeving moet de hoger gelegen stadsdelen bezoeken. Het Castelo São Jorge bijvoorbeeld. Van deze burcht op één van de heuvels van de stad staan alleen nog de muren overeind. Een echt kasteel is het al lang niet meer, ook al zijn de muren in de twintigste eeuw hersteld en is het vanwege het uitzicht één van de belangrijkste toeristische trekpleisters van de stad.
Wie de gevolgen van de aardbeving echt wil zien moet het voormalige Carmelklooster bezoeken. De kerk is nooit herbouwd en de ruïnes van de kerk geven echt een indruk van wat er op Allerheiligen in 1755 is gebeurd. Als je door het middenschip loopt dan kun je je een voorstelling maken wat er destijds is gebeurd. Een toelichting wordt echter niet gegeven en ook een impressie hoe de kerk er voor de ramp heeft uitgezien is er niet. In het koorgedeelte van de kerk is een klein archeologisch museum gevestigd dat geen relatie heeft met de ramp.
Het archeologisch museum is wel exemplarisch voor hoe Lissabon heeft getracht de ramp te vergeten en met een schone lei opnieuw te beginnen. Nergens is in de stad een monument te vinden die herinnert aan de ramp, alleen de Marquis de Pombal, die de aanzet heeft gegeven voor de wederopbouw van de stad, wordt vereerd met een plein en een monument.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s